Yeminli tercüme nedir?

Kısaca yeminli tercüme ne demek?

En yalın haliyle yeminli tercüme, bir çevirmenin belirli bir hukuk sistemi içinde yetkilendirilmesi ya da yemin etmesi sonucunda hazırladığı, doğruluğunu resmen üstlendiği çeviridir. Ancak şunu baştan söylemek gerekir: 'yeminli tercüme', 'certified translation', 'sworn translation' ve 'noter onaylı tercüme' ifadeleri dünyanın her yerinde aynı hukuki sistemi karşılamaz.

Çevirmenin kim tarafından yetkilendirildiği, çevirinin nasıl tasdik edildiği ve bir belgenin resmi olarak kabul edilmesi için hangi aşamalardan geçtiği ülkeden ülkeye değişir. Avrupa e-Justice Portalı da AB ülkelerinin çoğunda mahkeme tercümanlarının seçilip atandığı sistemler bulunduğunu, ama şartların ve resmi unvanların ülkeye göre farklılaştığını belirtir. Bu yüzden "yeminli tercüme" derken önce hangi ülkenin sisteminden söz ettiğimizi netleştirmek gerekir.

Türkiye'de yeminli tercüme nasıl düzenlenir?

Türkiye'de uygulamanın temel dayanakları 1512 sayılı Noterlik Kanunu, Noterlik Kanunu Yönetmeliği ve Türkiye Noterler Birliği'nin düzenlemeleridir. Tercümanın seçimi, yeterliliğinin değerlendirilmesi ve kendisine yemin verilmesi noterlik işlemleri kapsamında ele alınır. Yönetmelik, noter tarafından tercümana yemin verilmesini ve buna ilişkin tutanağın noterlikte saklanmasını düzenler.

Dolayısıyla Türkiye'de "yeminli tercüman" denildiğinde çoğunlukla belirli bir noterlik nezdinde yeterliliği kabul edilmiş ve yemin tutanağı düzenlenmiş tercüman anlaşılır. Burada gözden kaçan bir ayrıntı var: yeminli tercümanlık, Türkiye çapında tek bir merkezi sicile kayıtla alınan bağımsız bir meslek ruhsatı gibi işlemez. Noter–tercüman ilişkisi ve o noterlikteki yemin kaydı, uygulamanın belkemiğidir.

"Çevirme işlemi" nedir?

Noterlik Kanunu'nun 103. maddesi "çevirme işlemi"ni ayrıca düzenler: bir belgenin bir dilden diğerine veya bir yazıdan başka bir yazıya çevrilmesi noterlik işlemleri arasında sayılır. Yönetmeliğin 96. maddesinde de bu çevirinin noterlikçe onaylanmasına ilişkin usul yer alır. İşte bu düzenlemeler yüzünden Türkiye'de yeminli tercüme ile noterlik işlemleri arasında güçlü bir bağ vardır. Ama dikkat: bu bağ, her yeminli çevirinin otomatik olarak noter onaylı olduğu anlamına gelmez.

Yeminli tercüme ile noter onaylı tercüme aynı şey mi?

Hayır. Günlük dilde iç içe geçse de teknik olarak ayrılması gereken iki işlemdir. Yeminli tercüme, noter nezdinde yemin etmiş mütercimin hazırlayıp sorumluluğunu üstlenerek imzaladığı çeviridir. Noter onaylı tercüme ise bu çevirinin ayrıca noterlik işleminden geçirilmesidir. Süreci kabaca şöyle düşünebilirsiniz:

Belge → yeminli mütercimin çevirisi → gerekiyorsa noter onayı

Belgeyi teslim alacak kurum yalnızca yeminli mütercim imzalı çeviriyle yetinebilir ya da ayrıca noter tasdiki isteyebilir. Yani "yeminli çeviri yaptırdım, mutlaka noter onayı da lazım" şeklinde genel bir kural yoktur. Belirleyici olan tek şey, belgenin sunulacağı kurumun ne istediğidir.

Yeminli tercüman hangi belgeleri çevirir?

Yeminli tercüme özellikle resmi ve kurumsal işlemlerde kullanılan belgelerde karşımıza çıkar. En sık gelenler:

• · Doğum, evlilik ve nüfus kayıt belgeleri
• · Adli sicil kayıtları
• · Pasaport ve kimlik belgeleri
• · Diploma ve transkriptler
• · Mahkeme kararları ve vekâletnameler
• · Sözleşmeler ve ihale evrakı
• · Şirket belgeleri (Ticaret Sicil Gazetesi, imza sirküleri, faaliyet belgesi, ana sözleşme)
• · Banka, finans ve gümrük belgeleri
• · Tıbbi raporlar

Bu belge türlerinin resmi tercümede kullanılması yalnızca Türkiye'ye özgü değildir. Örneğin Avrupa e-Justice Portalı'ndaki Kıbrıs uygulamasında da eğitim belgeleri, evlilik ve doğum belgeleri, sabıka kayıtları, pasaportlar, şirket ve banka belgeleri, tıbbi raporlar yeminli tercümanların çevirdiği resmi belgeler arasında sayılır.

Her resmi belge için yeminli tercüme şart mı?

Hayır. Bir belgenin resmi olması, otomatik olarak yeminli tercüme gerektirdiği anlamına gelmez. Bir şirket yabancı dildeki bir belgeyi yalnızca kendi iç değerlendirmesi için kullanacaksa, normal profesyonel çeviri çoğu zaman yeterlidir. Ama aynı belge bir mahkemeye, noterliğe, konsolosluğa, bankaya, üniversiteye, göçmenlik makamına veya ticaret siciline sunulacaksa, kurum belirli bir onay biçimi isteyebilir.

Bu yüzden yeminli tercüme yaptırmadan önce sorulması gereken en önemli soru şudur: Belgeyi hangi kurum kabul edecek ve o kurum hangi tercüme biçimini istiyor? Bu soruyu baştan sormak, gereksiz noter, apostil veya yeniden tercüme masrafının önüne geçer.

Yeminli tercüman ile normal tercümanın farkı

Dil ve çeviri uzmanlığı açısından iki ayrı meslekten söz etmiyoruz; yeminli tercüman da temelde bir çevirmendir. Fark, çevirinin resmi işlemlerde kullanılabilmesini sağlayan yemin ve sorumluluk ilişkisidir. Yeminli tercüman, çevirinin kaynak belgeyi doğru yansıttığını imzasıyla üstlenir.

Özellikle hukuki ve idari belgelerde kelimelerin doğru çevrilmesi tek başına yetmez; kurum adları, hukuki kavramlar, sicil bilgileri, tarihler, unvanlar ve kimlik bilgileri de birebir doğru aktarılmalıdır. Bir harf ya da bir rakam hatası, belgenin reddine yol açabilir. Peki bu doğruluğu noter denetler mi? Genelde hayır: tercümanın sorumluluğu metnin doğruluğu, noterin işlemi ise kanunda öngörülen tasdik ve şekil şartlarıdır. Noter onayı, belgenin baştan sona yeniden çevrilmesi anlamına gelmez.

Yeminli tercüme ile 'certified translation' farkı

En sık yapılan hatalardan biri, Türkiye'deki "yeminli tercüme" ile İngilizcedeki "certified translation"ı tamamen eş anlamlı saymaktır. Bu her zaman doğru değil. Certified translation, belgenin kullanılacağı ülkeye göre farklı prosedürlere karşılık gelir:

• · Bazı ülkelerde tercümanın belirli bir devlet siciline kayıtlı olması gerekir (örneğin Hollanda'da yeminli tercüman ve sözlü tercümanlar resmi bir kayıt sisteminde bulunur).
• · Bazı ülkelerde yetki bir sınava bağlıdır (İspanya'da Dışişleri Bakanlığı sınavı gibi).
• · Bazı ülkelerde mahkemelerce atanan yeminli tercüman sistemleri vardır; Polonya gibi ülkelerde tercümanların arandığı resmi bir veri tabanı bulunur.
• · Kimi sistemlerde tercümanın eklediği bir doğruluk beyanı yeterken, kimilerinde noter veya konsolosluk işlemi devreye girer.

Bu yüzden Türkiye'de hazırlanmış yeminli ya da noter onaylı bir çevirinin, başka bir ülkede otomatik olarak "certified translation" sayılacağını varsaymayın. İki kavram arasındaki ayrımı ayrıntılı ele aldığım rehber: Türkiye yeminli çeviri ile yurt dışı certified translation farkı.

Türkiye'de yapılan yeminli tercüme yurt dışında geçerli mi?

Bunun tek bir evet-hayır cevabı yok. Bir çevirinin kabul edilip edilmeyeceğine çoğunlukla belgeyi teslim alacak kurum karar verir. Aynı Türk belgesi bir İngiliz üniversitesinde, bir Alman kamu kurumunda, bir ABD göçmenlik işleminde veya bir Fransız mahkemesinde farklı tercüme ve tasdik şartlarına tabi olabilir.

Bu yüzden yurt dışında kullanılacak belgelerde, işleme başlamadan önce doğrudan belgeyi kabul edecek kurumun güncel şartını kontrol edin. Süreci baştan sona planlamak için: Türk belgesini yurt dışında nasıl kullanırım?

Apostil nedir, tercümeyle ilişkisi ne?

Apostil bir tercüme onayı değildir. 5 Ekim 1961 tarihli Lahey Sözleşmesi kapsamında, yabancı ülkelerde kullanılacak belirli kamu belgelerinin kökeninin (imza ve mührün gerçekliğinin) doğrulanmasını kolaylaştıran bir tasdik sistemidir. Sözleşme, taraf devletler arasında geleneksel diplomatik veya konsüler yasallaştırma zorunluluğunu basitleştirmeyi amaçlar. Üç kavramı ayırmakta fayda var:

• Yeminli tercüme — belgenin dilinin çevrilmesi ve tercümanın doğruluk sorumluluğu.
• Noter onayı — noterlik prosedürü kapsamındaki tasdik.
• Apostil — kamu belgesinin kökenine ilişkin uluslararası tasdik.

Kısacası apostil, çevirinin doğru olduğunu onaylamaz. Peki önce apostil mi, önce tercüme mi? Tek bir sıra yoktur; sıra belgenin türüne, düzenleyen kuruma, kullanılacağı ülkeye, hedef kurumun şartlarına ve apostilin hangi imza üzerine uygulanacağına bağlıdır. İnternetteki "her zaman önce apostil" ya da "her zaman önce tercüme" genellemelerine temkinli yaklaşın; en güvenli yöntem hedef kurumdan yazılı şart almaktır. Detay için: Apostil nereden alınır, hangi ülkeler ister?

AB'de kamu belgeleri için özel düzenleme

Avrupa Birliği içinde kamu belgelerinin dolaşımını kolaylaştıran özel bir düzenleme var. 2016/1191 sayılı düzenleme kapsamında, belirli kamu belgelerinde üye devletler arasında apostil zorunluluğu kaldırılmış; ayrıca tercüme ihtiyacını azaltmak için çok dilli standart formların belgeye eklenmesine olanak tanınmıştır. Ancak bu, tüm belgelerin tercümesiz kullanılabileceği anlamına gelmez — düzenlemenin kapsamı ve hedef kurumun talebi ayrıca değerlendirilmelidir. Bu düzenleme yalnızca AB üyeleri arasında geçerlidir; Türkiye'den AB'ye giden belgelerde çoğunlukla apostil ve yeminli çeviri gündeme gelmeye devam eder.

Yeminli tercüme dijital yapılabilir mi?

Belgenin tercümana ulaştırılması bugün çoğunlukla dijital olabiliyor. Okunabilir bir tarama veya fotoğraf üzerinden belge türü, sayfa sayısı, dil çifti, teslim süresi ve noter gerekip gerekmediği önceden değerlendirilebilir. Ancak işlemin sonunda fiziksel belge, ıslak imza, noter tasdiki veya başka bir resmi adım gerekip gerekmediği belgenin kullanım amacına göre değişir. Yani "dijital gönderim" ile "işlemin tamamen dijital olması" ayrı şeylerdir. Belgenin aslının ne zaman gerektiğini şu rehberde topladım: Yeminli çeviri için belgenin aslı gerekir mi?

Yeminli tercüme yaptırırken nelere dikkat etmeli?

1. 1

   Belgenin hangi ülkede ve hangi kurumda kullanılacağını tercümana baştan söyleyin.

2. 2

   Noter onayının gerçekten gerekip gerekmediğini kuruma teyit ettirin.

3. 3

   Apostil gerekiyorsa işlem sırasını önceden öğrenin.

4. 4

   Belgedeki isim, pasaport numarası, tarih ve kurum adlarını kontrol edin — çevirinin doğruluğu bu ayrıntılarda başlar.

5. 5

   Belge birden fazla ülkede kullanılacaksa her ülkenin şartını ayrı değerlendirin.

Özetle

Yeminli tercüme yalnızca bir metnin başka dile çevrilmesi değildir. Özellikle resmi belgelerde çeviri, tercümanın sorumluluğu, noterlik işlemleri, apostil ve belgeyi alacak kurumun kabul şartları birbirine bağlı fakat ayrı süreçlerdir. Türkiye'de sistem noterlik mevzuatı içinde şekillenir; başka ülkelerde mahkeme, adalet bakanlığı, dışişleri bakanlığı ya da resmi sicillere dayanan farklı modeller vardır. En doğru yaklaşım hep aynı: önce hedef kurumun şartını öğrenin, sonra gerekli tercüme, noter ve apostil işlemlerini doğru sırayla planlayın.